Novo ruho tvrđave Gradina

Izvor:  glaszapadnesrbije.rs 09 novembar 2017

Rekonstrukcija srednjovekovne tvrđave Gradina – Radaljevo – Trešnjevica nastavljena je ove godine zahvaljujući projektima Istorijskog instituta iz Beograda i Zavoda za zaštitu spomenika kulture u Kraljevu.

Vrednost projekta je oko 6,8 miliona dinara, Zavod je ove godine izdvojio pet miliona od toga tri miliona dinara izdvojilo je Ministarstvo kulture Republike Srbije, a po jedan miliona dinara izdvojile su opštine Arilje i Ivanjica.

Zoran Todorović predsednik opštine Arilje kaže da je više puta dolazio na ovaj lokalitet i da je zaljubljen u ove zidine.

,,Sam naziv tvrđave, Gradina, govori da je ovde nekada bio grad i da je ovo utvrđenje bitno ne samo u kulturnom smislu nego i turističkom, jer nam ono može poslužiti za razvijanje naših opština”, rekao je Todorović.

Predsednici opština Arilje i Ivanjica, Zoran Todorović i Zoran Lazović, foto: Glas zapadne Srbije

Da je Gradina veliki turistički potencijal ne samo za opštine Arilje i Ivanjicu već i za čitavu zapadnu Srbiju, složio se i predsednik opštine Ivanjica, Zoran Lazović. On je istakao da je potrebno štiti kulturno nasleđe Srbije.

Stručni saradnik za zaštitu spomenika kulture u Kraljevu Marija Aleksić Čevrljaković kaže da se samo utvrđenje potiče iz perioda praistorije, bedem i kula su podignuti u ranom vizantijskom periodu otprilike u VI veku nove ere i bila je u finkciji sve do XIV veka.

,,Najverovatnije je stradanje lokaliteta bilo u borbama oblasnih gospodara za vlast to je negde i narodno predanje. Crkvica je iz XIX veka ona je naknadno podignuta verovatno zbog idealne pozicije Gradine sa koje se pruža pogled na dolinu reke Moravice”, kazala je Aleksić Čevrljaković.

Stručnjaci iz Zavoda za zaštitu sponeika kulture u Kraljevu, foto: Glas zapadne Srbije

Narodna predanja govore da je crkvica nije izgrađena tu već da je preletela iz Prilika kada su Turci pokušali da je obesvete, a po drugom Srbi su je preneli uz Božiju pomoć na vrh Gradine. Crkvicu su Turci u više navrata spalljivali ali ju je narod iznova obnavljao.

Kao što postoje različite pretpostavke o nastanku crkve tako postoje i različita verovanja vezana za samu crkvicu. Postoji verovanje da onaj ko dođe na bogosluženje, a da nije grešan, može slobodno da obiđe oko crkve a da ne padne u ponor. Ako se neko odluči na takav poduhvat trebalo bi da ga ponovi tri puta. A ako grešan uspe da obiđe oko crkve, to treba shvatiti kao znak da su mu gresi oprošteni.

Konzervator Aleksandar Matović iz Zavoda za zaštitu sponenika kulture u Kraljevu rekao je da je u toku preventivna konzervacija ostataka arhitekture u Gradina – Radaljevo – Trešnjevica.

,,Mnogi delovi arhitekture očuvani su samo u jednom ili nekoliko redova kamena i bili su podložni razgradnji, a naročito je to izraženo posle otkrivanja zidova, nakon arheoloških istraživanja. Konzervatorski postupak koji sledi nakon istraživanja radi se u tehnici zidanje lomljenim kamenom. Trenutno se radi na južnom bedemu Donjeg grada, obzirom da je masivniji zid u nekim delovima zapadnim i istočnim delovima širini do 500.”, ističe Matović.

On je dodao da će se radovi izvoditi kako vremenske prilike budu dozvoljavale, a u proleće čim se prolepša vreme će se radovi nastaviti.

,,Plan je da se u potpunosti izvrši preventivna konzervacija svih zidanih struktura, da se postave stepeništa kako bi se olakšao pristup posetiocima i kako bi se povećali bezbednosnih. Da se postave informacione table i table upozorenje za posetioce”, naglašava Matović.

Prema njegovim rečima cilj je da se za sledeću godinu obezbede preostala sredstva i da se započeta konzervacija završi.

U dokumentu Istorijskog instituta objavljenom prošle godine, sutora dr Srđana Rudića i dr Dejana Bulića navodi se da je Gradina – Radaljevo ili Gradina – Trešnjevica, kako se još zove, jer pripada atarima dvaju sela, srednjovekovna tvrđava nepoznatog prvobitnog imena. Zahvaljujući izuzetnom strateškom položaju, kontrolisala je dolinu reke Moravice, kojom je prolazio važan komunikacijski pravac od Užica i Požege ka Sjenici, a sa koga se odvajao i pravac dolinom Studenice ka dolini Ibra. Sa strateške strane gledano, stoji u dokumentu, položaj je vešto izabran, jer utvrđenje u potpunosti zatvara prostor između ravnih i prostranih delova doline Moravice, prema Arilju na severu i Ivanjici na jugoistoku, stavljajući jedinu moguću komunikaciju pod potpunu kontrolu.

Na pojedinim delovima, očuvana visina bedema iznosila je 3-4 metra, a izmerena debljina bedema do 1,5 metara. Osnova grada nepravilne izdužene osnove je dimenzija 28×93 metra, a najviša tačka utvrđenja je na 653 metra gde se danas nalazi zvonik crkve.

Podela utvrđenja na prostor Gornjeg i Donjeg grada, jasno je potvrđena konstatovanim ostacima bedema, dvema kulama i suvim rovom. Jedina pristupačna strana utvrđenju je istočna padina, gde se pored kule ulazilo u utvrdu.

Sa donjeg platoa, prateći prilaznu stazu stupalo se stepeništem kroz prvobitnu kapiju – koja je štitila još jedna odbrambena kula br. 2 – pored današnje crkvice na akropolj grada. Na samom vrhu, na prostoru gde se danas nalazi zvonik crkve i krst, nalazila se donžon kula, kao poslednja linija odbrane i centralni objekat utvrđenja za smeštaj župana, a u kasnijim vremenima nesumnjivo neke ugledne ličnosti (Objekat 1). Registrovana debljina zidova ovog Objekta iznosila je 1,40 – 1,60 m, a dimenzije oko 13 x 5,5 metara, što je i prostor koji je pružao plato. Utvrđenje je od ostalog dela grebena sa zapada odvojeno usekom veštački izvedenim, tzv. suvim rovom.

Na manjem, nešto nižem platou Gornjeg grada, gotovo nad severnom liticom brda, podignuta je crkva, pravougaone osnove, dimenzija 5x3m. Istraživanja su pokazala da je današnja crkvica, podignuta na temeljima starije crkve iz 1811. godine, koja je bila nešto duža i sa većim tremom nad malternom površinom. Gradnja crkve verovatno ima veze sa bitkom iz Prvog srpskog ustanka koja se odigrala podno tvrđave. Gornji grad i prostor crkvice je oivičen bedemom. On je zatvarao istočnu stranu ove crkve a zatim obuhvatao čitavu severnu stranu utvrde. Spoljno lice ovog bedema je na jednom segmentu očuvano u visini do 2,60 m.

Na prilaznoj, istočnoj strani utvrde, na samom ulazu u Grad, nalazi se Kula 1, nepravilnog kružnog oblika, očuvane visine do 2,60 m. i maksimalnog unutrašnjeg prečnika od 4 metra. Debljina zidova Kule iznosi 1,75 m. a u delovima gde su očuvane više partije bedema do 2 metra. Nešto deblji zidovi na istočnoj strani Kule su posledica orijentacije ka prilaznoj, napadu izloženijoj i strmijoj strani, zbog čega su i fundamenti pouzdaniji. Ostaci peći i neobično veliki broj nalaza grnčarije ukazuju da je Kula imala i funkciju kuhinje u okviru utvrđenja.

Na ulazu u „Gornji“ grad i mesto gde su otkrivene stepenice vodile ka vrhu utvrde i Objektu 1, nalazi se Kula 2. Kula, nepravilne ovalne osnove sačuvana je samo u temeljnoj zoni, gde je bila izvedena u punom zidanju. Uloga joj je bila, nesumnjivo, da štiti ulaz i jedini pristup gradu. Pored kule put je vodio do istočnog bedema „Gornjeg“ grada gde se drvenim stepeništem stizalo do prostora današnje crkvice i Objekta 1.

Na jednoj od retkih manjih zaravni, gde pešačka staza kraj Kule 1 ulazi u utvrđenje sa unutrašnje strane severnog bedema „Donjeg“ grada, istražen je Objekat 2.

Objekat je obuhvatao prostor sa unutrašnje strane severnog bedema, do žive stene sa južne i zapadne strane, čime je prostor bio omeđen sa tri strane. Za potrebe poda površina stene bila je mestimično oklesana, a ostatak unutrašnjosti objekta prekriven malternim podom. Zanimljivost predstavlja činjenica da je Objekat imao izvedenu nivelaciju siparom, nakon čega je podignut drugi pod, u 14. stoleću. Kako je utvrđenje stradalo u razaranju od čega su ostali tragovi gareži, podignut je i najmlađi (1. pod) pod, u kome su ostali otisci greda i širokog centralnog stuba koji je nosio krovnu konstrukciju. Arheološki materijal pokazuje da je između izgradnje 1. i 2. poda proteklo malo vremena. Obnova najmlađeg poda, sudeći po prisutnom malteru istovremena je sa podizanjem ojačavajućeg zida na severnom bedemu i popravkama Kule 1.

Povezane vesti

Izdvajamo

side-left
side-right